Mentalization-Based Treatment is een psychodynamische behandelvorm die door Anthony Bateman en Peter Fonagy (UK, 1990) werd ontwikkeld voor mensen met een borderlinepersoonlijkheidsproblematiek. Het MBT-ontwikkelingsmodel wordt ondertussen breed toegepast bij verschillende symptomatologie: angst, depressie, verslaving, PTSS, etc.

Mentaliseren is een menselijke capactiteit die ten grondslag ligt aan alledaagse interacties. Kenmerkend hierbij is het erkennen dat gedrag niet betekenisloos is, maar gedreven wordt door onderliggende mentale toestanden (wat iemand voelt, verlangt, denkt, …). We dienen voortdurend assumpties te maken over de mentale toestanden van de persoon waarmee we in interactie zijn om ons een beeld te kunnen vormen van zijn of haar binnenwereld.

Slecht mentaliseren wordt gekenmerkt door verkeerdelijke aannames over zichzelf en anderen en dit gaat gepaard met een zekere stelligheid en rigiditeit. Deze verstoringen in het proces van betekenisgeving aan zichzelf, de ander en relaties doet zich voor bij ons allen, maar lijkt ook een fundamentele rol te spelen in het begrijpen van psychopathologie. Uit onderzoek komt naar voor dat problemen met mentaliseren transdiagnostisch meespeelt (over verschillende diagnoses heen) bij het instandhouden van symptomen.

Mentaliseren is cruciaal voor de ontwikkeling van een stabiel zelfbeeld, constructieve sociale interacties , wederkerige relaties en een gevoel van persoonlijke veiligheid.

Op basis van recent psychosociaal en neurobiologisch onderzoek (Fonagy & Luyten, 2016) werd de relatie tussen gehechtheid, mentaliseren en arousal uitgewerkt in een switchmodel. De volgende dimensies van mentaliseren kunnen onderscheiden worden: 1.  Automatisch versus gecontroleerd, 2. Zelf versus ander, 3. Intern versus extern, 4. Cognitief versus affectief.

Effectief mentaliseren vereist dat de verschillende dimensies in balans zijn, en dat het individu naar gelang de context on staat is flexibel te switchen tussen de verschillende polen van de dimensies.

Het MBT-ontwikkelingsmodel is gebaseerd op de groeiende eidentie vanuit de ontwikkelingspsychopathologie die suggereert dat individuen die constitutioneel kwetsbaar zijn (kwetsbare gene, temperament) en/of onveilig gehecht zijn een verminderd vermogen tot mentaliseren hebben, of een hoger risico om hun mentaliserend vermogen sneller te verliezen. Dit zorgt ervoor dat er een negatieve invloed uitgaat op het totstandkomen van affectregulatie.

Trauma kan het mentaliserend vermogen ook negatief beïnvloeden. Het is bekend dat verschillende soorten trauma’s (verwaarlozing, geringe ouderlijke betrokkenheid, emotionele en/of fysieke mishandeling, seksueel misbruik, etc.) een significante rol spelen bij de totstandkoming van psychische/psychiatrische problemen.

Binnen de therapie gaan we ons aanvankelijk richten op het doorbreken van de prementaliserende modi (psychische-equivalantie, teleologische of alsof-modus) om op termijn het mentaliserend vermogen te kunnen herstellen. Er wordt ook een sterke focus gelegd op de therapeutische relatie omdat wat er zich afspeelt in de spreekkamer ook een weerspiegeling is van patronen die zich in het alledaagse leven afspelen. We gaan in de therapiekamer aan de slag met het bewerken van deze patronen.

psycho-educatie filmpjes:

Wat is mentaliseren?

Waarom kan mentaliseren moeilijk zijn? 

MBT Getuigenissen (De Viersprong Nederland): 

Mentalization-Based Treatment: FAQ

Informatie om te downloaden:

Mentalization-Based Treatment: FAQ (PDF-document)